Menu
Nieuws

Social Return kent veel verbeterpotentieel: samen optrekken is van belang

Eén van de speerpunten van Nevi Publiek in 2022 is het binnen het publieke inkoopdomein verder brengen van social return. Nevi Publiek heeft twee kennissessies georganiseerd om publieke opdrachtgevers, HR-afdelingen, sociaal ondernemers en sociaal ontwikkelbedrijven met elkaar in contact te brengen. Om zo met elkaar te bespreken hoe social return invulling krijgt en hoe de verschillende partijen daarmee omgaan.

Social return hebben we in deze sessies overigens als volgt toegelicht: het verbinden van een bijzondere voorwaarde aan het aan te besteden contract: de opdrachtnemer wordt verplicht een deel van de waarde van de opdracht te verbinden aan de inzet of ontwikkeling van een nader omschreven doelgroep die een afstand tot de arbeidsmarkt heeft.

Conclusie vanuit deze bijeenkomsten is: we zijn op weg om social return vorm te geven, maar er moet nog veel gebeuren om hier op landelijke schaal structureel goed invulling aan te kunnen geven. Door alle partijen in het speelveld.

In voorliggend artikel schetsen we onze inzichten en doen we aanbevelingen om social return in Nederland naar een volgend niveau te brengen. Van “onbekend en onbemind” naar “bekend en bemind” door het gezamenlijk te gaan vormgeven.

Onze bevindingen hebben we opgedeeld in:

  • Hoe is social return belegd aan opdrachtgeverszijde;
  • Hoe gaat inkoop om met social return;
  • Hoe geven marktpartijen er invulling aan.

Vervolgens gaan we in op onze aanbevelingen op het niveau van de arbeidsmarktregio en op landelijk niveau. En sluiten we af met conclusies.

Hoe is social return belegd aan opdrachtgeverszijde

Social return zien we als onderdeel van MVO/MVI-beleid vaak als generiek thema terugkomen in het interne inkoop- en aanbestedingsbeleid.

Interne opdrachtgevers (budgethouders) hebben daarnaast geen eigen doelstellingen van hogerhand meegekregen om aan bepaalde social return doelstellingen te voldoen. De banenafspraak binnen de publieke sector heeft aandacht gevestigd op groepen die ook vallen onder de doelgroep social return. Maar dit heeft nog niet altijd geleid tot meer bewustzijn en opdrachtgeverschap bij elke budgethouder om een sociale doelstelling expliciet een thema te laten zijn in de doelstellingen van inkopen en aanbestedingen. Hierdoor krijgt sociaal return bij opdrachtgeverszijde vaak onvoldoende serieuze aandacht.

Doelstellingen ten aanzien van wat men zou willen betekenen voor welke doelgroep zijn niet bepaald. De doelgroep is zeer divers en kan per arbeidsmarktregio sterk verschillen. De mogelijkheden en kansen om social return in te kunnen vullen verschillen daarmee per regio.

De gehanteerde waarderingsmethodiek voor de geleverde inspanning per doelgroep varieert ook sterk. De “bouwblokkenmethodiek” kent inmiddels vele variaties en de gegeven ruimte voor een social return invulling verschilt ook menigmaal binnen dezelfde organisatie. Dit leidt zowel intern als extern richting (potentiële) opdrachtnemers tot onduidelijkheid.

Hoe gaat inkoop om met social return

In vele gevallen wordt de social return verplichting stoïcijns opgelegd aan de inschrijvende partijen zonder dat er goed is nagedacht over de mate waarin social return toepasselijk kan zijn in de specifieke opdracht. We zien wel dat de afstemming tussen inkoop en inhoudelijke social return beleidsmedewerkers aan de ene kant en sociaal ontwikkelbedrijven aan de andere kant intensiever wordt en dat die interactie leidt tot betere keuzes

De eis dat 2% of 5% van de ingezette loon- of aanneemsom of een specifiek aantal fte’s ingezet moet worden door personen met afstand tot de arbeidsmarkt is echter nog een veelvoorkomende standaard eis.

Een inkoopafdeling heeft veelal geen goed zicht op welke partijen zich – naast de ‘usual suspects’ als gemeenten en UWV - in de markt inspannen om bepaalde doelgroepen aan het werk te helpen, zoals bijvoorbeeld SWOM die zich richt op theoretisch opgeleiden of UW-Reintegratie waar praktisch opgeleiden aan een baan geholpen worden. Dit is overigens in lijn met een generiek ontwikkelpunt bij menige publieke opdrachtgever dat contractmanagement (regie voeren over de afgesloten contracten) en leveranciersmanagement (weten wat er zich in de markt afspeelt) nog in de kinderschoenen staat.

Marktconsultaties gericht op social return mogelijkheden in een aan te besteden opdracht komen nog maar zelden voor. Hoe makkelijk is het om juist voorgaand aan een aanbesteding met partijen daarover in gesprek te gaan? Weet wat de markt te koop heeft, voordat je gaat aanbesteden. Zeker op een complex terrein als social return is dat heel belangrijk.

Hoe geven marktpartijen er invulling aan?

Marktpartijen die zaken willen doen met publieke opdrachtgevers lopen er tegenaan dat social return onvoldoende doordacht bij hen op het bordje komt en dat opdrachtgevers er verschillend en ongericht invulling aan geven:

  • Verschillend in de ruimte die gegeven wordt voor een invulling: van het voorschrijven van concrete te leveren bijdragen aan statushouders of Oekraïners, tot het geven van trainingen en stageplekken aan studenten.
  • Verschillend in de waardering van de begeleidingsinspanning: de ene doelgroep vraagt veel meer aan begeleiding en inzet dan een andere doelgroep.
  • Verschillend in de omgang met tijdelijke of vaste aanstellingen.

Dit zorgt ervoor dat ondernemers terughoudend worden in het aannemen van mensen met afstand tot de arbeidsmarkt, omdat je niet weet of je ze bij de ene klant nog in kunt zetten als het contract bij de andere klant afloopt. Dit schept een financiële onzekerheid.

In de regio Brabant-Oost hebben de gemeenten, Provincie en een waterschap op regionaal niveau afspraken gemaakt over een uniforme invulling van social return. Een structurele samenwerking met sociaal ontwikkelbedrijven en de inkopende organisaties, om de invulling van de social return verplichting proportioneel op te nemen in het programma van eisen. Daarnaast monitoren en sturen de contractmanagers samen met de coördinatoren van de sociaal ontwikkelbedrijven, de uitvoering van de invulling in praktijk situaties bij. Dit heeft een boost gegeven in hoe ondernemers invulling geven aan social return, omdat ze hun capaciteit regionaal kunnen inzetten en de inzet flexibeler is geworden.

Aanbevelingen op het niveau van de arbeidsmarktregio

Maak als publieke opdrachtgevers per arbeidsmarktregio gezamenlijk afspraken over hoe in het inkoop- en aanbestedingsbeleid invulling te geven aan social return. Brabant-Oost laat zien dat dit hele goede resultaten geeft.

Maak keuzes in wat men voor welke regionale doelgroep zou willen betekenen. Doelgroepen met afstand tot de arbeidsmarkt verschillen per regio: onderzoek dit, maak er onderscheid naar en monitor het effect op regionaal niveau. Formuleer op het niveau van de arbeidsmarktregio social return beleid dat aansluit bij het regionale arbeidsmarktbeleid.

Onderken dat de inspanning die van ondernemers wordt gevraagd om mensen met afstand tot de arbeidsmarkt te begeleiden afhankelijk is van de categorie waar je de inspanning voor levert. Hanteer een eenduidig waarderingssysteem en stem dit op de arbeidsmarktregio af.

Aanbevelingen op landelijk niveau

Aan de VNG en ministerie van SZW geven we graag mee dat de wijze waarop momenteel door publieke opdrachtgevers invulling wordt gegeven aan social return niet optimaal is en dat veel potentieel niet benut wordt.

Een te organiseren centraal overzicht van welke partijen zich inspannen specifieke doelgroepen aan het werk te helpen gaat publieke opdrachtgevers, inkopers en ondernemers helpen om de beste keuzes te maken en deze ook structureel aan te kunnen bieden.

De lappendeken aan invullingen van social return leidt ertoe dat ondernemers door het bos de bomen niet meer zien en terughoudend worden in het aannemen van mensen met afstand tot de arbeidsmarkt omdat er geen uniformiteit is per opdrachtgever. Wij pleiten ervoor dat social return een boost krijgt in de communicatie, door goede voorlichting en praktische tools. Nevi kan daar bij helpen, maar ook organisaties als PSO NL,VNG en PIANOo en Cedris.

Conclusie

Het ontrafelen van de social return lappendeken gaat helpen bij een eenduidige invulling door publieke opdrachtgevers en in de uitvoering van opdrachten door ondernemers. Tijdens grote schaarste op de arbeidsmarkt benutten we zo met elkaar het potentieel dat ook beschikbaar is, nu nog onbekend en onbemind, net zolang totdat niemand meer een afstand tot de arbeidsmarkt heeft.

Auteurs: Dr. Marcel Stuijts (BIZOB), Mr. Paul Broeckaert (Adviespunt Social Return, WSD), ir. Jan-Pieter Papenhuijzen MBA (Significant Synergy) en Ton van Geijlswijk (Nevi)

Marcel en Jan-Pieter zijn tevens lid van de regiegroep Nevi Publiek.